فيگوئروآ ( مترجم : غلام رضا سميعى )
123
سفرنامه دن گارسيا دسيلوا فيگوئروآ ( سفير اسپانيا در دربار شاه عباس اول ) ( فارسى )
چادرها را آنها كه شتر دارند بر شتران و آنها كه شتر ندارند بر نگاهبانى گلهها ، مانند شبانان اروپائى از سگهاى بزرگ گله استفاده مىكنند . گاوهاى نر و مادهء آنها مانند گاوهاى ما قدرتمند نيستند . شاخهاى كوچكى دارند كه طولشان از يك پا و كلفتىشان از چهار انگشت درنمىگذرد . اكثر سياه رنگ و چنان لاغرند كه موجب شگفتى است ، و شگفتتر آنكه خود تركمانان نيز چنان قناعتپيشه و خشنود از زندگانى خويشاند كه هيچگاه حاضر نخواهند بود زندگانى شاد خود را با خوشترين زندگانى يك اروپائى - اگر بتوان اين خوشى را با راحتى و شادخوارى آنان برابر نهاد - عوض كنند . شكى نيست كه تركمانان از نژاد سكاها يا تاتارهاى آسيائىاند همانطور كه در ترك بودن آنها نيز نمىتوان ترديد كرد زيرا علاوه بر شباهت اسمى و راه و رسم بىكم و كاست ترك مآبانهاى كه در هنگام ورود به سرزمينهاى امپراطورى ايران و آسياى صغير در زندگى داشتهاند ترك بودن آنها براى خودشان و ايرانيان نيز امرى غيرقابل شك است . تعداد آنها در آغاز چنان وحشتانگيز بود كه پادشاهان قارهء آسيا مصمم شدند براى ريشهكن كردن آنها با يكديگر تشريك مساعى كنند . با اينحال در طول زمان و مدتى كمتر از صد سال بر چندين كشور و سرزمين تسلط يافتند ، امپراطورى اعراب را برانداختند ، و حكومت يونانيان را كه دير زمانى امانت - داران بقاياى سلاطين روم بودند به حكومتى نادار و ناتوان تبديل كردند و نه تنها آسياى صغير بلكه بسيارى از مستملكات آسيائى اعراب را تا رود دجله به زير فرمان خويش درآوردند . اما روزگار كه از اندكاندك بركشيدن و برپاداشتن دولتها و امپراطوريها در طول زمان لذت مىبرد تا سرانجام آنان را به خرابى افكند و به نابودى كشاند ، با نخستين حكام ترك نيز همين نقش را بازى كرده است زيرا عدهء اين قوم - كه تحت لواى چندين پادشاه در كشورهاى ايران و آشور و بين النهرين و سوريه و مصر ، و همچنين تمامى آسياى صغير زندگى مىكردند بعدا بر اثر حوادثى چند كاستى گرفت و